Vrh

Tvoja trenutna lokacija:  Index / Info / DruÅ¡tvo

150 GODINA OD SMRTI DR ĐORĐA BASTIĆA


Bio je jedan od šestorice koji su nosili kovčeg velikana srpskog jezika Vuka Karadžića. Dom zdravlja u Srbobranu neguje uspomenu na ovog velikog humanistu i mladog lekara koji je izgubio život, lečeći svoje sugrađane od kolere...


Doktor Đorđe Bastić je rođen 5. marta 1839. godine u selu Riđici, u severozapadnoj Bačkoj. Potiče iz stare i veoma ugledne porodice, koju je u Vojvodinu došla iz istočne Hercegovine u Prvoj seobi Srba 1690. godine pod vođstvom patrijarha Arsenija Čarnojevića.

Doktor Đorđe Bastić je sahranjen na pravoslavnom groblju u Srbobranu, pre 150 godina u oktobru mesecu. Zahvalno stanovništvo Srbobrana podiglo je mladom lekaru lep nadgrobni spomenik, koji i danas postoji.

Preci Đorđa Bastića su po dolasku u Bačku, stupili u vojno – graničarsku službu. Za revnosno izvršavanje obaveza, koje su imali kao graničari u borbama i sukobima sa Turcima, Austrougarska im je priznala vojno plemstvo, a time i značajne privilegije, koje je ovo priznanje donosilo. Na taj način, Bastići su postali jedna od najuglednijih porodica u severozapadnoj Bačkoj.

Iako bogata, ugledna i moćna, ova čestita i voljena porodica nije pošla, poput mnogih drugih srpskih porodica, linijom odrođavanja i udaljavanja od svog naroda. Ostala je privržena širokim narodnim slojevima i u Riđici je predstavljala pravo uporište u borbi za očuvanje etničkih, etnografskih osobenosti srpskog naroda u Austrougarskoj.

Posle razvojačenja i ukidanja Vojne granice i graničarske službe 1751. godine, već razgranata i veoma mnogobrojna porodica Bastić počela je kao i mnoge druge srpske porodice u Vojvodine, ekonomski slabiti i propadati. Mnogi njeni članovi napustili su Riđicu i raselili se po Vojvodini. Neki su se vratili u stari zavičaj, a veći broj ih je iselio u Rusiju. U Riđici se najduže zadržao porodični ogranak Đorđa Bastića. Njegov otac, Stevan Bastić odselio je iz Riđice 1841. godine i nastanio se u Bečeju. Bio je sveštenik i protojerej pravoslavne crkve u Bečeju. Stevan Bastić je bio siromašan, ali veoma pošten i ugledan čovek. U Bečeju i okolnim mestima bio je poznat kao nepomirljivi protivnik Austrougarske, koju je smatrao najvećim neprijateljem ne samo srpskog naroda u Vojvodini, već i svih jugoslovenskih naroda.

Zbog nepomirljivog stava prema Austrougarskoj i njenoj politici prema vojvođanskim Srbima, Stevan Bastić je često dolazio u otvorene sukobe sa predstavnicima austrougarskim državnim vlastima. Bio je sumnjičen, optuživan i progonjen.

Stevan Bastić se interesovao i za kulturna zbivanja i prilike u Vojvodini. Pratio je rad Vuka Stefanovića Karadžića na reformi književnog jezika,  pisma i pravopisa. Iako svešteno lice, bio je na Vukovoj strani u borbi sa protivnicima narodnog jezika u književnosti, a najžešÄ‡i Vukov protivnik bila je crkva, na čelu sa svemoćnim mitropolitom Stevanom Stratimirovićem. Zbog toga je sveštenik Bastić bio u stalnoj nemilosti kod Stratimirovića. U skromnoj biblioteci Bastićevog svešteničkog doma Vukove knjige narodnih pesama i umotvorina zauzimale su počasno i istaknuto mesto. U kući se govorilo samo, i isključivo, narodnim jezikom, a svi članovi njegove porodice morali su pisati Vukovim reformisanim pismom. U tom i takvom duhu vaspitan je Stevanov najmlađi sin Đorđe.

Đorđe Bastić je osnovnu školu završio u Bečeju, a gimnaziju u Sremskim Karlovcima i Segedinu. Već u gimnazijskoj klupi istakao se kao vatreni pobornik ideja Vuka Stefanovića Karadžića i pristalica njegove reforme srpskog književnog jezika, pisma i pravopisa.

Posle završene gimnazije, studirao je medicinu u Beču od 1857. do 1865. godine. U Beču, koji je u to vreme bio kulturni i politički centar jugoslovenskih naroda, Đorđe Bastić se, pored izučavanja medicinskih nauka, živo zainterosovao i za kulturna zbivanja. U malim živopisnim kafanama orijentalnog stila bečkog kvarta Landštrase gde se, inače, nalazio i Vukov stan, on se susretao sa mnogim istaknutim naučnicima i nosiocima kulturnog života srpskog naroda. Upoznao se i sa Đurom Daničićem, velikim filologom i Vukovim saradnikom. Poznanstvo sa Daničićem omogućilo je mladom studentu medicine da 1861. godine prvi put otvori vrata Vukovog doma. Stari naučnik, reformator i revolucionar bio je već pri kraju svog životnog puta i pedesetogodišnje borbe za preobražaj i procvat duhovne kulture srpskog i jugoslovenskog naroda, ali još uvek je uporno i  grozničavo radio. Bastić je sve do Vukove smrti bio čest i rado viđen gost u domu i porodici oca naše nove, moderne književnosti. U mladom Bastiću Vuk je nazreo darovitog čoveka pa ga je , povremeno, uvodio u svoje složene poslove.

Budući medecinar je, ponekad, radio sa neumornim Vukom: prepisivao je tek prispele i još neobjavljene narodne pesme, sređivao Vukovu ogromnu jezičku i etnografsku građu, itd. Sve je to doprinelo da se Bastić razvije i formira u velikog rodoljuba i pravog sina srpskog naroda. Prilikom veličanstvene sahrane Vuka Stefanovića Karadžića u Beču 1864. godine, Bastiću je, kao studentu medicine i Vukov sledbeniku, ukazana posebna i počasna dužnost. Bio je jedan od šestorice mladih nosilaca kovčega sa posmrtnim ostacima Vukovim. Na Vukovom grobu, umesto voštanice, Bastić je zapalio Hadžićevo „Ogledalo“ i „Srbobran“, konzervativne listove preko kojih su Vukovi neprijatelji širili laži o Vuku kao izdajniku srpskog naroda.

 Äorđe Bastić je završio medicinske nauke krajem 1865. godine. Početkom 1866. godine bio je izabran za opštinskog lekara u Srbobranu.

Srbobran je u to vreme još uvek preživljavao posledice tragičnog događaja iz 1848. - 49. godine. U selu su se još uvek nazirali tragovi krvavih borbi i strašnih razaranja. Mnoge su kuće bile puste i porušene. Stanovništvo se vraćalo na zgarišta i mesto se polako oporavljalo, ali avet smrti i užasa još uvek je lebdela nad polupustim selom. Do Bastićevog dolaska Srbobran je imao tri opštinska lekara, koji su ovamo došli iz Austrije.

Samo nekoliko meseci posle izbora i postavljanja za opštinskog lekara, mladi Bastić se našao pred pravim, ali jedinim i najtežim zadatkom svog plemenitog poziva. U Srbobranu je neočekivano i naglo izbila kolera. Strašna bolest se brzo širila i neumoljivo odnosila desetine i stotine života. Uplašeni pojavom opake bolesti trojica starijih i iskusnih lekara – Austrijanaca pobegli su iz Srbobrana. Pred kolerom, sa bespomoćnim stanovništvom, ostao je samo mladi lekar, čovek koji je bio tek na početku karijere uzvišenog lekarskog poziva.

Doktor Bastić se odlučno i hrabro uhvatio u koštac sa opakom bolešÄ‡u, koja se epidemično širila i zahvatila čitavo mesto.Radio je danonoćno i neumorno. Stizao je u svaku kuću, do svakog bolesnika. Pomagao i lečio, koliko je to bilo moguće u tadašnjim uslovima. Isrpljen iznurujućim radom i borbom sa kolerom, doktor Bastić je i sam oboleo. Umro je 1866. godine u 27. godini života. Iako se ne zna tačno broj umrlih u epidemiji kolere, izvesno je da je taj broj veoma veliki, ali je, isto tako, sigurno da je mladi lekar svojim požrtvovanim radom i nesebičnim zalaganjem u borbi protiv kolere spasao živote velikog broja obolelih.

Smrt doktora Bastića bolno je odjeknula ne samo u Srbobranu, već i u čitavoj Vojvodini. Sve novine, koje su u to vreme izlazile u Vojvodini na srpskohrvatskom i mađarskom jeziku zabeležile su vest o smrti doktora Bastića kao tragičan, bolan i nenadoknadiv gubitak.

Na postolju njegovog nadgrobnog spomenika, koji se diže u vidu obeleška i simbolično prikazuje gašenje jednog mladog života, uklesane su sa zapadne strane, pored osnovnih podataka, i reči duboke zahvalnosti građana Srbobrana.

Na istočnoj ravni postolja nalaze se epitafski stihovi, kojima je omladina Bačkog dištrikta izrazila svoju zahvalnost svom, inače, veoma aktivnom i uglednom članu:

                                            Priznanja naše, ovo je druže,

                                            Na kamu ovom što ti se reže,

                                            Nagradu vernu truda tvog,

                                            Može ti dati samo Bog.

                Sa severne strane, na ravni postolja, omladina u „Zori“, mesečnom časopisu Udruženja srpske akademske omladine u Beču, svoju tugu i zuahvalnost izrazila je potresnim i dirljivim stihovima:

                                           Najdraže blago, mlađani život,

                                           Slađanu nadu, jedini čar,   

                                           Prinosi sjajno svetinji našoj,

                                           Narodu svome na oltar.

Nadgrobni spomenik Doktora Đorđa Bastića nalazi se na desnoj strani glavne aleje, stotinak metar udaljen od centralnog ulaza u pravoslavno groblje u Srbobranu.


Prof.Milivoj Tutorov (1930 - 1991)



 

Postavio: Administrator dana 2016.11.03   |  Ocena:  

 

                                    

 

Glasaj
     

Komentar na ovu vest mogu ostaviti samo registrovani korisnici našeg portala!
 Prijavi se
PESMA DANA



PETICIJA

Partneri
Arhiva
Srbobran.net
Dom zdravlja
Restoran Gurman
Agrosimsa
Nijansa
Švrća
Lagrad
Kamen Mermer
Reklam Dizajn
Raspored sahrana
Apolon
Pc world